Driegonaal, jrg.38/nr.3-4

Landbouw is géén industrie
Waar landbouw desondanks als ‘industrie’ wordt bedreven… wordt voorbij gegaan aan wat de landbouw zélf vergt (en aan wat het echte boerenverstand zegt): zorg voor bodem, plant en dier; eerbiediging van de wetten van de natuur; deel uitmaken van een natuurlijke kringloop. Om dit te kunnen waarmaken is het nodig dat de mens zich niet slechts oppervlakkig of doelmatig, maar wezenlijk verbindt met hetgeen waarmee hij werkt: met de levende wereld van aarde, kosmos, plant en dier.

Rudolf Steiner over samenwerken in de economie
Men raakt werkelijk op een dwaalspoor wanneer men in het economisch leven handelt vanuit de inzichten van de enkeling! Alleen wanneer meerdere mensen, die in allerlei verschillende branches staan, zich associëren, kan een gemeenschappelijk oordeel ontstaan, dat een economische handelwijze tot gevolg heeft, die gezondmakend is voor het sociale leven. En wel, omdat de één weet heeft van dit, de ander van dat, en ieder op een gebied waar hij juist de behoeften van anderen heeft leren kennen. En zo vullen ze elkaar aan.
Wanneer men zich dit feit goed realiseert, dan ziet men de onontkoombare noodzaak ervan in, associaties in het leven te roepen.

Hans Hoogerdijk: Luisteren is verwelkomen
We zeggen vaak dat we, om écht te luisteren ‘open’ moeten zijn en ‘onbevooroordeeld’. Dat klinkt logisch, maar hoe doe je dat dan? Allereerst moeten we ons uiterlijk evenwicht, en daarmee vooral ons ego, opgeven. Daar vinden we ook de relatie tussen het evenwicht en het gehoor. Het debat, en ook een discussie, zijn er vaak op gericht om de ander uit evenwicht te brengen; te laten struikelen en dus om ruimte en terreinwinst te boeken en de eigen positie te verstevigen en letterlijk en figuurlijk het eigen standpunt te verdedigen als een vesting van het ego. Zeker in een conflict zoeken we in de woorden van de ander de eigen argumenten om te winnen. Maar open en onbevooroordeeld luisteren heeft niets te maken met discussie, posities, debatteren of conflicten. Om te luisteren maken we ons Ik, dat we hebben ontdekt in ons evenwicht, minder belangrijk dan het Ik van de ander. Ons ruimtelijk evenwicht geven we tijdelijk op en bieden de ander onze innerlijke ruimte; dat is de gastvrijheid van het pure luisterende vermogen. Maar zolang we in een gesprek overeind moeten zien te blijven, luisteren we niet maar zoeken we naar ons eigen houvast.

Arjen Nijeboer over de oorlog in Oekraïne
De prominentste criticus van de oostelijke NAVO-uitbreiding is wellicht de Amerikaanse invloedrijke politicoloog John Mearsheimer. Hij wijst er als ‘rechtse’ Realpolitiker op dat geen enkele grootmacht in de geschiedenis ooit akkoord is gegaan met de opmars van een vijandig bondgenootschap tot aan de eigen grenzen en voorspelde in 2014 reeds een Russische inval in Oekraïne. Amerika hanteert sinds 1823 de Monroe-doctrine: geheel Noord- en Zuid-Amerika worden beschouwd als Amerika’s achtertuin en bemoeienis van externe grootmachten hierin wordt niet getolereerd. Amerika zou nooit toestaan dat Rusland een militaire alliantie sluit met Canada en Mexico; in 1962 dreigde Amerika met een atoomaanval toen de Sovjet-Unie rakketten op Cuba wilde plaatsen.
Mearsheimer wees er in 2014 al op dat Rusland in de toekomst steeds zwakker zou worden, nu zelfs al te zwak om Oekraïne gemakkelijk in te nemen – en daarom geen bedreiging voor de Westerse veiligheid. Veel Amerikaanse strategische denkers dachten precies zo. George Kennan, de oervader van de Amerikaanse containment-politiek tijdens de Koude Oorlog, reageerde al in 1998 op de eerste NAVO-uitbreiding: “Ik denk dat dit het begin is van een nieuwe koude oorlog. Ik denk dat de Russen geleidelijk heel negatief zullen reageren en het zal hun beleid beïnvloeden. Ik denk dat het een tragische vergissing is. Er was geen enkele reden voor. Niemand bedreigde een ander. (…) Uiteraard komt er een negatieve reactie van Rusland en dan zullen de [NAVO-uitbreiders] zeggen van: zie je wel, we hebben altijd gezegd dat de Russen zo zijn – maar dat is verkeerd.”

Een interview met de initiatiefnemers van De Werfklas
“In een bovenbouw kun je bedrijfjes opzetten, daar kun je dingen maken voor een ander, dat kan je van een onderbouwer niet vragen. Die kan zijn palmpaasstok niet eens weggeven. Dat hoeven jonge kinderen ook niet. Maar voor bovenbouwers: er zal een fietsenwerkplaats komen en een timmerwerkplaats. Ze zullen natuurlijk ook dingen voor zichzelf doen, maar ze leren om dingen te maken die voor de buitenwereld zijn.
Onze wens is -het Werfgoed- de school op een boerderij met ambachtelijke werkplaatsen en woningen. Dan zien kinderen echte arbeids- en productieprocessen en mensen die dagelijks met hun basisbehoeften bezig zijn. En er zijn dieren. Voor deze wens hebben we een groter stuk land nodig, want een BD bedrijf heeft elf hectare nodig. Daarbij hebben we collega’s die zeggen: ‘ik wil niet dat mijn werk mijn werk is, ik wil dat mijn werk mijn leven is’, dus wonen op mijn werk.”

KLIK HIER om dit nummer  te bestellen

Driegonaal (jrg.38, nr.2)

In dit nummer onder meer:
– Kies je eigen rechter (John Hogervorst)
– Op weg naar een vrij geestesleven (Peter Schilinski)
– Het internationale karakter van de driegeleding (Rudolf Steiner)
– Gezondheidsdictatuur in China (Vincent van Vliet)
– Niet delen maar verdelen, een interview met Arjan Verschuur

“In het vrije geestesleven, dat is eenvoudig te zien, kiezen we voor onze kinderen een school, of voor de zorg om onze gezondheid een arts, op basis van vertrouwen dat we in die school of in die arts hebben. Die keuze bepalen we op grond van wat we over die school of arts weten, om de pedagogische of medische visie van waaruit gewerkt wordt, om de kwaliteit van het onderwijs of de medische zorg. – Langs een zelfde weg zouden we ook ‘onze rechter’ kunnen kiezen.
Aan wiens oordeel zou u de zaak die tegen u wordt aangespannen willen voorleggen; in wiens oordeel heeft u vertrouwen?” (John Hogervorst)

“Vandaag is er de hoop, dat steeds meer mensen, niet van uit één of andere theorie, maar vanuit hun ervaring begrijpen, dat juist deze vrijheid, die de leiders voorstaan en waarvoor zij zeggen te strijden, precies door dezelfde leiders met de meest verschrikkelijke middelen onderdrukt wordt. Vanuit het groeiende besef van het onderdrukken van de vrijheid, ontstaat de hoop dat steeds meer mensen op de wereld daadwerkelijk dat willen wat overal onderdrukt wordt: de vrije, niet door de staat of economie gecontroleerde opvoeding, werkelijk vrije informatie in van de staat en de economie onafhankelijke massamedia, een veelomvattende verduidelijking van de oorzaken van onze catastrofale situatie en een net zo omvattende en vrije opheldering over de wegen ­­- ­­­die ons uit de chaos kunnen leiden.” (Peter Schilinski)

“… als er aan Steiner gevraagd wordt: wat betekent dat dan praktisch? – dan geeft hij daar geen antwoord op, dat is prachtig! Hij zegt feitelijk: als je het begrijpt dan zul je weten wat je er in jouw situatie mee kan doen. Wat we hier onderweg geleerd hebben is dat als we een vraag stellen, dat er dan ook een antwoord kan komen. En we weten nu wat voor soort vragen we te stellen hebben, waardoor er gaandeweg antwoorden komen. Elke keer als ons een antwoord of inzicht binnenvalt, dan hebben we daarnaar te handelen. Een jaar of acht geleden kregen we het inzicht: we moeten de grond uit privébezit halen, terwijl ik pas sinds een half jaar iets weet over het probleem van grondeigendom. Daar had ik me nooit in verdiept. Toch wisten we het intuïtief. Later komt er dan begrip bij.” (uit het interview met Arjan Verschuur)

Driegonaal (jrg.38, nr.1 – maart 2022)


In dit nummer onder andere:
– Arjen Nijeboer: Een politieke partij voor sociale driegeleding?
– Rudolf Steiner over sociale driegeleding en partijpolitiek
– Wouter Kamphuis over de individuele, vrije mens
– Een interview met Harrie Stokkel: ruimte scheppen voor het vrije geestesleven
En verder: Rusland-Oekraïne, menselijkheid leven / De wetenschap en het badwater / De kwetsbaarsten in tijden van corona / Een zoet voornemen van Nestlé
“Een politieke partij oprichten is helaas maar al te vaak een Pavlov-reactie van veel maatschappijverbeteraars. Zij denken te weten hoe de samenleving wel eventjes in de juiste richting kan worden gestuurd. De staat wordt tegenwoordig gezien als de cockpit van de gehele samenleving, dus moet je de staatsmacht zien te veroveren om jouw maatschappijmodel “door te voeren”, en dus moet je meedoen aan de verkiezingen. Maar de sociale driegeleding wijst er juist op dat de overheid de meeste problemen helemaal niet kan oplossen.” (Arjen Nijeboer)
“Het principieel juiste, consequent gedacht vanuit de driegeleding, zou zijn: deelnemen aan de verkiezingen, zoveel mogelijk kiezers trekken, in het parlement komen en obstructie bedrijven bij alle vraagstukken die betrekking hebben op het geestesleven en het economische leven. Dat zou consequent in de zin van de driegeleding zijn. Het gaat erom het staatsleven, helder te begrenzen.” (Rudolf Steiner)
“De nieuwsconsument wordt afgesneden van de ene stroom van (des)informatie en blootgesteld aan een permanent spervuur van de andere stroom van (des)informatie. Juist degenen die hun duiding en oordeel klaar hebben, zijn als drenkelingen die zich in het geweld van wilde golven verbeten vastklampen aan het eerste wrakhout dat langs kwam dobberen.
Er woedt een strijd om het bewustzijn van wat het betekent mens te zijn en om menselijkheid te leven in omstandigheden waarin het mogelijk is dat de mens zich binnenstebuiten keert en de wereld toont wat onmenselijkheid is.” (John Hogervorst)

Driegonaal (jrg.37, nr.6 – januari 2022)

Het klinkt als holle reclame. Maar het is echt waar:

Actueel én verdiepend:
+++ verschillende korte artikelen rondom de coronacrisis;
+++ een mooie tekst van Lex Bos over arbeid, een basisthema uit de driegeleding;
+++ de situatie rond Rusland en Oekraïne in het perspectief van een niet eerder in het Nederlands gepubliceerde notitie van Rudolf Steiner;
+++ een dubbelinterview over ‘anders ondernemen’ met Ben Gevonden (voormalig directeur van Odin) en Anna Boswijk, sinds twee jaar vennoot in De Haagse Boekerij.

Uit dit nummer:
John Hogervorst over corona en het vrije geestesleven:

Van een vrij geestesleven kan pas sprake zijn als er in vrijheid naar waarheid gezocht wordt. – Omdat het woord ‘waarheid’ in onze tijd op veel gevoeligheid stuit, zeg ik het nog eens anders: van een vrij geestesleven kan pas sprake zijn als alles (elk thema, elk vraagstuk) in vrijheid onderzocht kan worden. Het gesprek dat wij ontberen en waarop ik doel, is een ‘in-vrijheid-onderzoekend-gesprek’: een zoektocht.

Rudolf Steiner over Europa tussen oost en west:
“Wij zien vandaag hoe over bijna de gehele wereld de grote vragen van het bestaan opgeworpen worden. Wij kunnen al waarnemen dat het gebied, Europa, dat lang het eigenlijke toneel van de menselijke beschaving was, in de toekomst niet meer dat toneel zal kunnen zijn. Wij nemen waar hoe de grote vragen van de wereld zich over grotere gebieden uitstrekken, en in het bijzonder kunnen wij aan symptomatische verschijnselen waarnemen hoe zich op alle gebieden van het leven de grote confrontatie tussen het westen en het oosten aankondigt.“

Lex Bos over arbeid:
Ieder mens staat in zijn leven voor twee simpele, maar veelomvattende vragen: ‘Wat ga ik doen?’ en ‘Wat is er nodig?’ Het eerste zinnetje heeft in feite de lading van ‘Wat wil ik van dit leven maken?’ Het tweede heeft de dimensie van ‘Welke maatschappelijke verantwoordelijkheid wil ik op me nemen?’ Die twee vragen moeten elkaar kunnen ontmoeten. Het leven mag niet uiteenvallen in een ijle, steriele vrijetijdsbesteding en een ondergeploegd-worden als arbeidsdier. We zouden het arbeidsbegrip zo’n inhoud moeten geven, dat de innerlijke en de uiterlijke biografie elkaar kunnen doordringen. Dat maakt de mensen individueel, en het sociale leven als geheel, gezond.

Famke Hogervorst over Pandemische chaos van Dick Bijl:
Voor eenieder die een reëler beeld van de coronacrisis wil krijgen, die zijn beeld niet enkel door cijfers waarmee wordt gegoocheld wil laten vormen, is deze bundel een aanrader. De diverse bijdragen vormen samen een uitgebalanceerd verhaal, waarin nieuwe kanten van het coronabeleid worden belicht die in de krant en op het journaal maar weinig aandacht krijgen, maar desondanks van fundamenteel belang zijn.

Driegonaal (jrg.37, nr.5 – november 2021)

Een inspirerend nummer, met onder andere:

– een dubbelinterview met Koos Bakker (oprichter en voormalig directeur van Odin) en Famke Hogervorst (sinds kort vennoot bij Nearchus/ABC Antroposofie) over ondernemen met idealen; ondernemen in een bedrijf dat geen privébezit is;

– Luuk Humblet over de eerste driegeledingsjaren en Rudolf Steiners inzet

– John Hogervorst over de tegenstelling tussen arbeid en kapitaal

– en verder:
Vrijheid en corona;
bezitloosheid;
Vrijheid van onderwijs;
het Monster van Loch Ness en ‘de nieuwe bestuurscultuur’

KLIK HIER om dit nummer te bestellen

Driegonaal (jrg.37, nr.4 / september 2021)

In dit nummer onder andere:

– Harrie Salman: Is eigendom diefstal?
– Een gesprek met Wouter en Kathinka Kamphuis van ’t Leeuweriksveld: goede grond behoeft geen eigenaar
– John Hogervorst: Houden we toezicht,… of doen we ook wat?
– Rudolf Steiner: Eigendomsrechten horen niet thuis in de economie
– Ingrid Busink over gedragen besluitvorming en sociale driegeleding
– Anne van Ginkel in gesprek met Oebele van der Lei
– Een gemeen stukje over de opper vakken/zakkenvuller van Ahold
en meer…

U kunt het HIER bestellen 

(prijs losse nummers: € 6,00 / verzendkosten: € 2,00)

Nieuwsbrief

De Driegonaal-nieuwsbrief verschijnt onregelmatig. Registreer hier!



Sociale netwerken