Gedachten en ideeën, ongenoegen en plezier bij groot en klein nieuws,
door John Hogervorst, Toos Komma en Drs. Teentjes.

Vrij geestesleven en coronacorrectheid

Zoals de waarheid, naar men zegt, in een oorlog het eerste slachtoffer is, behoort ook het geestesleven in tijden van corona tot de eerste slachtoffers. Het zoeken naar waarheid, het worstelen om waarheid – ook waar dit geen privé-aangelegenheid is – vindt immers plaats in dat deel van het sociale organisme dat we het geestesleven noemen.

In de aanpak van de coronacrisis beroept de regering zich nadrukkelijk op het oordeel van ‘de deskundigen’. Dat kan natuurlijk deels een politiek karakter hebben, want het brengt de mogelijkheid met zich mee om de verantwoording voor het beleid dan ook maar bij die deskundigen te leggen. Over een paar maanden bijvoorbeeld, gaan we het misschien beleven dat er geconstateerd wordt: “Ja, misschien was het gevoerde beleid met de kennis van vandaag niet optimaal, maar we volgden de aanbevelingen van de deskundigen”.
Die deskundigen zijn er in alle soorten en maten, hebben we inmiddels gezien, en zijn het over weinig aspecten van het coronavirus met elkaar eens. Kunnen kinderen het virus overdragen; wordt het virus alleen door de lucht of ook via objecten overgedragen; welk nut hebben mondkapjes – de ene deskundige zegt er op de radio het ene over, de andere zegt er een half uur later op tv het andere over, een derde deskundige geeft aan dat we het niet zeker weten… Wanneer we dit héél positief bekijken zou je kunnen zeggen: ‘Ze zoeken naar de waarheid’ (waarbij het dan natuurlijk wel een vraag is waarom de regering naar deze, maar niet naar andere deskundigen luistert…)

Het gaat mij er niet om, de deskundigen hier aan de schandpaal te nagelen. Ze zoeken naar de waarheid van het mondkapje. Ik zou alleen de vraag willen opwerpen – met wat knip- en plakwerk stel je met gemak een 48 uur durende compilatie van in de afgelopen weken rondgezongen deskundige meningen over ‘het mondkapje’ samen – waarom het oordeel van deskundigen over de vraag of de ‘intelligente lockdown’, het fundament van het gevoerde coronabeleid, nu wel zo intelligent was, op geen enkel moment serieus aan bod geweest is.
Het gaat mij er hier ook niet om, een antwoord op die vraag te zoeken. Het feit dat die vraag niet aan bod is gekomen – daar gaat het mij hier nu om, en dat is een van de tekenen waaraan we kunnen aflezen dat het vrije geestesleven in onze samenleving een fictie is.
Politici die (in elk geval de eerste vijf, zes weken) ‘de rijen sluiten’ en geen enkele kritische vraag bij het regeringsbeleid stellen; kranten, talkshows, nieuwsuitzendingen idem dito. En deze ‘eensgezindheid’ verpakt in oorlogsretoriek (‘Frontberichten’, dagelijkse ‘slachtoffercijfers’) en berichten die weinig zeggen maar bij velen angst oproepen. Deze ‘corona-correctheid’ is een teken van de krachteloosheid van het geestesleven in onze tijd en werkt als een verstikkende deken in de hele samenleving.

Op enig moment, nu nog niet, zal de vraag rijzen hoe het kon gebeuren dat de mensheid in het voorjaar van 2020 zó in de greep was van de angst. Het doet denken aan de historische beschrijvingen van de ‘Zwarte Dood’, de pest-epidemie die in de 14e eeuw in Europa rondwaarde. Destijds stierf ongeveer, overigens, een derde deel van de bevolking… Zes eeuwen ontwikkeling en vooruitgang, waarin wetenschappelijke hoogmoed de aarde inmiddels te klein acht voor de mens, hebben misschien toch minder gebracht dan we zouden menen, of willen.

In het geestesleven zouden we, wanneer het zich in vrijheid ontwikkelen kon, niet alleen de inzichten vinden die de basis leggen om tot een afgewogen beleid te komen, maar ook de bron die in de mens tot innerlijke rust en een eigen, zelfstandig oordeel voert.
Het immuunsysteem van ons geestesleven was er kennelijk al niet zo goed aan toe.
(jh)

Laatste nummer: gratis PDF

Heel fijn: het laatste nummer van Driegonaal is in korte tijd uitverkocht geraakt. Dat is een goede aanleiding om dit nummer in de vorm van een PDF-bestand gratis ter beschikking te stellen aan een ieder die daarvoor interesse heeft.
En verder verspreiden mag ook. Graag zelfs!

Wilt u het laatste nummer als PDF ontvangen?
Mail dan naar: info@driegonaal.nl

Op = op

Zo snel hebben we het niet eerder meegemaakt: het nieuwste nummer van Driegonaal, in de laatste week van januari verschenen, is helemaal op. Jammer voor wie het nog niet heeft – en had willen hebben.
Maar wij zijn er wel blij mee!

Een klein artikeltje uit dit nummer:

Driegeleding is geen privé-aangelegenheid

Die arme Rudolf Steiner! Stond in walmen van tabaksrook in fabriekshallen duizenden arbeiders toe te spreken over de driegeleding als weg naar een menswaardige samenleving. Sprak met ondernemers en industriëlen over een eerlijke economie. Debatteerde met intellectuelen en kunstenaars over de noodzaak van een vrij geestesleven. En dat alles met als decor: Duitsland dat na de eerste wereldoorlog ineenstortte, economisch in gruzelementen lag en sociaal en politiek op de rand van de afgrond stond.

Als er dan, na de bijdrage van Steiner, ruimte was voor vragen en gesprek, kwamen steevast de opmerkingen in de trant van: “Dat klinkt allemaal heel mooi en doordacht, doctor Steiner, maar hoe moet het dan met mijn winkeltje in garen en band als de driegeleding er is?” “Wat moeten wij als vakbond nog als ondernemers en arbeiders gewoon samenwerken?” “Hoe blijf ik als kunstenaar in leven als het geestesleven vrij is?”

Steeds was de onderliggende kleine gedachte: wat betekent die driegeleding voor mij; word ik er wijzer van; blijft mijn positie wel gewaarborgd; kan ik gewoon op dezelfde voet doorgaan? – Een misschien begrijpelijke, maar beslist beperkte gedachte.

Desondanks wél een gedachte waarmee een hele wereld verbonden is. Want terwijl de samenleving (toen en nu) uitpuilt van de grote en urgente vraagstukken die om fundamentele stappen vragen, zijn wij geneigd alles vanuit ons eigen, beperkte en persoonlijke perspectief te zien en te beoordelen. Wie daarin blijft hangen is echter deel van het probleem, niet van de oplossing. De samenleving is er niet mee geholpen wanneer ‘mijn probleem’ is opgelost. Andersom geldt iets anders: wanneer de grote en urgente vraagstukken van onze tijd dankzij fundamentele stappen in de richting van een oplossing gebracht worden, betekent dat ook dat mijn persoonlijke positie binnen de samenleving in een positiever licht komt te staan.

Hier kunnen we een illustratie van de essentie van de sociale hoofdwet ontdekken: wanneer wij ons inspannen voor het grote geheel, zal blijken dat ons persoonlijk maatschappelijk handelen zich af kan spelen in een écht sociale bedding – dat is iets waarvoor geen mens angst hoeft te hebben en waarvoor wij wat wij kennen of gewoon zijn, rustig kunnen loslaten.
Driegeleding is geen privé-aangelegenheid maar een noodzaak van onze tijd. En daarmee het juiste voor ieder van ons. (jh)

De bedelaar en zijn brood

Volgens Thomas van Aquino had een hongerige bedelaar het recht een brood te stelen. Wat hem niet gegeven werd mocht hij nemen. Met het voortschrijden van de tijd en de opkomst van de moderne beschaving lijken we ver verwijderd te zijn geraakt van het elementaire rechtsgevoel waarop de heilige Thomas zijn uitspraak mogelijk baseerde.

In onze tijd kennen we allerlei wetten waarvan we eigenlijk moeten zeggen: die kunnen onmogelijk gefundeerd zijn op enig elementair rechtsgevoel. Het zijn wetten die het legaal maken dat dit rechtsgevoel met voeten getreden wordt.

Oxfam Novib liet in de afgelopen dagen weer eens zien hoe rijken steeds rijker worden. Terwijl bijna de helft van de wereldbevolking moet rondkomen van vijf dollar of minder per dag, is het aantal miljardairs  in de afgelopen tien jaar verdubbeld tot 2000. Hun rijkdom is letterlijk en figuurlijk onvoorstelbaar. – Wat moet je je erbij voorstellen dat je (multi)miljardair bent? Hoe zit je als mens in elkaar als je aan je miljoenen nog niet genoeg hebt? Hoe arm kun je zijn wanneer je meent dat een dergelijke rijkdom jou toekomt?

Daarom: komt u binnenkort een miljardair tegen, geef hem dan een brood.

Drs. Teentjes

Meemaken

12 januari – Nijmegen
Associatieve economie: visie en praktijk

De vrijemarkteconomie gebaseerd op winst en concurrentie uit de 19e en 20e eeuw werkt niet meer. Zij kan geen antwoord bieden op de problemen van deze tijd: armoede en terugkerende financiële crises. Deze bijeenkomst staat in het teken van de economie van de toekomst.
Na een inleiding over de associatieve economie vertellen Luuk Humblet, Mia Stockman (mogelijk in haar plaats: John Hogervorst) en Ruud Janse over hun praktijkervaringen.
In hun winkel De Blauwe Bloem in Gent werken Luuk Humblet en Mia Stockman al 30 jaar op basis van de associatieve economie, uitgaande van de sociale hoofdwet. Ruud Janse is financial manager bij Odin, waar ook al sinds tientallen jaren ervaringen met een nieuwe economie worden opgedaan.
13.00-17.00u / Karel de Grote College
Info & aanmelden: 06 1094 8532 of jap.schutt@gmail.com

16 januari – Culemborg
Grondgedachten van de sociale driegeleding / Joris Boermans

Op deze avond zullen we ingaan op de ontstaansgeschiedenis en de vraag naar de betekenis van de impuls van de sociale driegeleding voor deze tijd.
We zullen proberen grip te krijgen op de grondgedachten van deze drieledigheid van het sociale organisme en een relatie leggen met de menskunde. Van groot belang zijn de onderlinge relaties tussen de drie geledingen die we kennen als het vrije geestesleven, het rechtsleven en het economische leven.
20.00-22.00u / Het Pompgebouw
Meer info: 06 4381 7348

17 januari – Leiden
De toekomst van Europa / Harrie Salman
Onze welvaart is gebaseerd op onbetaalde rekeningen: we betalen te weinig voor wat wij kopen, we plunderen de aarde en de overheid maakt schulden. Binnen de Westerse wereldorde is dit lang mogelijk geweest, maar we worden nu geconfronteerd met de gevolgen daarvan. Jonge mensen wijzen ons erop dat we de problemen moeten oplossen die we door een gebrek aan bewustzijn zelf veroorzaken.
Hoe zijn we in de huidige toestand beland en wat doen mensen wereldwijd om die te veranderen?
Harrie Salman pleit voor een Europa dat een eigen weg gaat tussen het ‘ieder voor zich’-individualisme van Amerika en het collectivisme van Oost-Azië. Vanuit deze positie kan Europa een noodzakelijke inbreng hebben bij het oplossen van de brandende vraagstukken van onze tijd.
20.00-22.00u / De Zonneboom
Meer info & aanmelden: www.zonneboom.nl

(Vooraankondiging)
9 maart – Driebergen
De Eigendomsconferentie
Al enkele tientallen jaren werken de bij Stichting Sleipnir aangesloten ondernemingen samen op basis van het principe dat zij geen privébezit zijn of kunnen worden. Het gebruikelijke eigendomsrecht is hier in de praktijk vervangen door een ‘gebruiksrecht’: de aangesloten ondernemers werken in en met ‘hun’ onderneming zolang zij over de wil en de passende vaardigheden beschikken en worden t.z.t. opgevolgd door anderen die het stokje overnemen – zonder dat het bedrijf verkocht wordt. Een kring van ervaren ondernemers draagt zo zorg voor de continuïteit van de onderneming.

De Sleipnir Coöperatie organiseert op 9 maart 2020 de Eigendomsconferentie. Op basis van de langdurige en veelkleurige ervaringen die in de kring van aangesloten ondernemingen is opgedaan, staan tijdens deze conferentie verschillende aspecten van het eigendomsvraagstuk centraal. Wat betekent een andere vorm van eigendom voor de financiering van een onderneming; wat gebeurt er met de winst; hoe gaat het in opvolgingssituaties; hoe werk je samen met andere ondernemingen; wat betekent het voor de organisatie en het samenwerken binnen de onderneming, …?

Meer info: www.eigendomsconferentie.nl

Nieuwjaarsgedachten

“(… ) Wat onze tijd nodig heeft, is dat we het geestesleven volledig ernstig nemen. Hierover heb ik u vandaag (…) op Nieuwjaarsdag nog eens willen vertellen en ik heb als diepe wens dat in onze kringen een Nieuwjaarswens wordt opgenomen die ieder slechts zelf ter hand kan nemen: dat in de zielen en harten van onze vrienden de ogen geopend worden voor datgene wat zo nodig is, voor datgene wat alleen en uitsluitend vanuit de geest afkomstig is en de mensheid verder helpen kan.
Uit de regelingen of organisaties die de samenleving kent, kan niets gevormd worden dat een gezonde bijdrage voor de toekomst biedt. In de ontwikkeling van de mensheid moet iets nieuws worden binnen gebracht. Dat moeten we beseffen. Dit besef is de meest waardige nieuwjaarsgedachte die vandaag, in het begin van het jaar 1920, in uw hart kan ontstaan. Dit nieuwe jaar zal belangrijke beslissingen brengen wanneer er mensen zullen zijn die datgene wat voor de mensheid het noodzakelijke is (…) doorzien. We moeten inzien dat het nieuwe jaar nood en ellende zal brengen wanneer niet opgepakt wordt wat werkelijk nodig is en wanneer slechts de mensen die met het oude en bestaande verder willen, de toon aangeven.”
[Rudolf Steiner in een voordracht van 1 januari 1920, GA 195, vertaling jh]

Vasthouden aan het oude en bestaande…?

Wie houdt er níet vast aan het bestaande?
De politiek lijkt bevolkt door politici die zich vooral laten leiden door de belangen van lobbymachten, hun partij en hun persoonlijke carrière. Het bedrijfsleven is nagenoeg stelselmatig bezig de eigen positie eindeloos uit te bouwen en de winst te maximaliseren – en zet daartoe alles in om de consument in een steeds sterkere greep te nemen. En het geestesleven – de wereld van o.a. onderwijs, kunst, wetenschap en zorg – is gekneveld door de economie, of danst als een oude beer naar de pijpen van de subsidiegever.
Dit wordt hier niet gesignaleerd om eens lekker uit te halen naar ‘de anderen’ die alles verkeerd doen. Want de vraag laat zich stellen in hoeverre wij zelf niet ook aan het bestaande vastkleven. In onze hang naar gemak en comfort; onze behoefte aan zekerheid; onze weerzin om in beweging te komen; de angst om los te laten wat wij kennen; ons gebrek aan vertrouwen in ‘de anderen’, in hún goede wil en gezonde inzicht…

Het is anno 2020 niet wezenlijk anders dan Rudolf Steiner 100 jaar geleden in bovenstaande woorden uitsprak: de toon wordt aangegeven door “de mensen die met het oude en bestaande verder willen”.

Wellicht denkt u nu aan andere geluiden die ook klinken en die de boventoon ‘verstoren’ of zelfs nieuwe tonen laten horen. Het maatschappelijk protest tegen het bestaande maakt zich immers luidruchtig kenbaar? Tja. Maar de geluiden van de afgelopen maanden van boeren en bouwers zijn steunbetuiging aan het behoud van het bestaande. Mogelijk dat het verzet van leerkrachten, verpleegkundigen of jeugdzorgwerkers deels ook de behoefte aan vernieuwing in zich sluiten. Mij bekruipt echter het bange vermoeden dat als de overheid maar voldoend financiële middelen ter beschikking stelt – voor loonsverhoging, verbetering van arbeidsvoorwaarden, verhoging van de capaciteit – elke echte vernieuwing weer kundig weggemoffeld wordt.

De radicale roep van (vooral) jongeren om het behoud van de aarde en drastische ingrepen ter wille van het klimaat – zal die uitmonden in een ‘afscheid van het bestaande’? Wanneer wij onder dat laatste niet het einde van de menselijke beschaving verstaan, maar een werkelijke systeemverandering, lijkt mij de kans groter dat de huidige problemen met het milieu niet zozeer worden opgelost maar wel beheersbaar gemaakt door technologie. En dat zou betekenen dat het bestaande zich gewoon voortzet: die inzet van technologie zal gewoon big business worden en naadloos aansluiten op het huidige economische bestel.

“Uit de regelingen of organisaties die de samenleving kent, kan niets gevormd worden dat een gezonde bijdrage voor de toekomst biedt.” Wat zou het fijn zijn wanneer Rudolf Steiner zich hierin had vergist, of wanneer het nu anders zou zijn.

Zodoende zit er niets anders op dan “dat we het geestesleven volledig ernstig nemen” en overgaan tot wat “ieder slechts zelf ter hand kan nemen”.  Het vrije geestesleven, de broedplaats voor alles dat écht nieuw is en werkelijke vooruitgang zou kunnen betekenen, zal pas een maatschappelijke realiteit zijn wanneer het eerst in óns denken geboren wordt en opgroeit. Nieuw denken!
De oerbeelden van vrijheid, gelijkheid en broederschap zijn nog grotendeels on-gedacht. Zij wachten erop door ons in ons denken opgenomen en in beweging gebracht te worden, zozeer dat zij in ons bewustzijn tot levens-vanzelfsprekendheid worden.
Dit waar te maken in ons denken, en gevolg geven aan de handelingen die daaruit voort zouden komen is het meest vruchtbare dat wij nu kunnen doen.
(John Hogervorst)

Nieuwsbrief

De Driegonaal-nieuwsbrief verschijnt onregelmatig. Registreer hier!



Sociale netwerken